Gazze Şehri’nin doğusundaki Şecaiye Mahallesi’nde bidonla su almaya giden Filistinli bir kadın yağmurda şemsiyesiyle yürürken, 19 Ekim 2014 (photo by REUTERS/Mohammed Salem)

Gazze Şeridi’ndeki kadın arabulucuların sayısı son yıllarda artıyor. Kimileri bu işi babalarından ve büyükbabalarından devralıyor, kimileri ise doğuştan gelen bilgelik ve siyaset yeteneklerinden faydalanıyor ve belli bir eğitimin ardından insanların yargı ve polise tercih ettiği arabuluculuk komitelerinde yer alıyor. Kadın arabulucular, eşler arasındaki anlaşmazlıkların çözümü gibi ailevi sorunlarda sık sık devreye giriyor.

Filistin Demokrasi ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi’nde arabulucuları eğitme projesini yöneten Maitre Abdül Moneym El Tahravi Al-Monitor’a şu bilgileri veriyor: “Merkezimizde hukuk bilgisi eğitimi veriliyor. Arabulucular, kadınları ilgilendiren pek çok sorunda dostane müdahalelerde bulunuyor. İkamet, miras, Gazzeli kadınlara uygulanan ekonomik ve fiziksel şiddet gibi sorunlarda… Meseleleri yargıya taşımadan çözmeye çalışıyorlar. Merkezde arabulucular için toplumsal komite oluşturduk, kadınlar muhtelif sorunlar için buraya başvurabiliyor. Arabulucular merkezin kadın avukatlarını devreye sokarak kadınların meselelerini yargıya da taşıyabiliyor ve bunu cüzi bir ücretle bazen de ücretsiz olarak yapıyor. Zira kadınların çoğu bu tip konuları tek başına hâlledemiyor.”

Gazze’de kadın sorunlarıyla ilgilenen tanınmış arabuluculardan Fatin Harp (41), deneyimlerini Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “Yasal ve toplumsal reform konularında bilgimi geliştirmek için bir grup kadınla birlikte kadın hakları dernekleriyle kapsamlı toplantılara katıldım. Ardından hep birlikte toplumsal reform misyonunun bir parçası olduk. Bilhassa son İsrail savaşından sonra artış gösteren kadın sorunları nedeniyle Gazze’de aktif toplumsal reformculara fazlasıyla ihtiyaç var. Savaştan sonra dulların sayısı çoğaldı. Ekonomik koşullar yüzünden boşanmalar, evlilik sorunları ve çocukların velayetine ilişkin anlaşmazlıklar arttı. Şiddet gören, ötekileştirilen kadınlar şimdi sorunlarının her ayrıntısını kadın arabulucularla paylaşabiliyor. Böylelikle haklarını alabiliyor. Oysa eskiden erkekler reform komitelerindeki erkeklere gider ve onları kendi haklılıklarına dair ikna ederdi.”

Filistin toplumunda kadınların polise ya da erkek arabuluculara sorunlarını anlatması tercih edilen bir şey değil. Bu gibi durumlarda sorunları aktarmak için genelde bir erkek vekil tayin edilir.

Soyadını açıklamak istemeyen Rima (41), kızının sorununa çözüm bulmak için kadın arabuluculara başvurmuş. Kocası Rima’nın kızına ne para veriyormuş ne de boşanmaya yanaşıyormuş.

Rima yaşadıklarını Al-Monitor’a şöyle anlatıyor: “Sorunu çözmek için İslami Cihat’ın komitesinde yer alan kıdemli birine gittim. Anlattıklarıma inandı ama yine de ‘Sen evine git. Bu meseleyi komiteye oğlun, kocan ya da erkek kardeşin anlatsın, çünkü neticede sen kadınsın.’ dedi. Kimse benim sorunumu komiteye benden daha iyi anlatamaz. Ama o illa da bir erkeğin gelmesini istedi. Kocam hasta, oğlum ise çok genç ve tüm ayrıntılardan haberdar değil. Ben de bu nedenle kadın arabulucuya gittim.”

Kadınlar pek çok hususu yargı ve polis önünde anlatmaktan çekiniyor. Mary takma ismiyle anacağımız 27 yaşındaki bir kadın kocasından cinsel şiddet görmüş. Mahkemeye gidip kocası hakkında şikâyette bulunamamış ve kadın arabuluculara başvurmuş.

Harp şu bilgiyi de aktarıyor: “Gazze’deki kadınların karşılaştığı en zorlu yasal sorunlardan biri miras konusu. Kadın hakları dernekleri bu nedenle kadın arabulucuları eğitiyor, miras konularına yasal anlamda vakıf olabilsinler diye.”

İslam hukukuna göre kadının miras hakkı olmasına rağmen ataerkil toplumun kadına mirastan pay vermeyi reddettiğini söyleyen Harp şöyle devam ediyor: “Bazen mirasın tümünü erkek kardeşler alıyor, mirastan mahrum edilen kızlar ise parasız kalıyor. Biz de bu durumu düzeltmek için devreye giriyoruz.”

Kadın arabulucular, şikâyette bulunan kadınlarla emniyet arasında bir köprü oluyor. Gazze Şehri’ndeki arabuluculardan Ümmü Macit Hasuna (51) Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Emniyet müdürü, polise intikal eden evlilik ya da aileyle ilgili sorunların çözümünde beni görevlendirdi. Arabuluculara gelen bazı konular karışık ve hukuki açıdan zor olabiliyor. Onları da uygun bir çözüm bulunması için merkezdeki kadın avukatlara gönderiyoruz.”

Kadın arabulucular, işlerini yaparken zorluklarla sık sık karşılaştıklarını, çünkü kimi erkek arabulucuların kadınları rakip veya meslektaş olarak kabullenmediğini anlatıyor. Fiziksel görünüşünden dolayı ilk başlarda çok zorluk çektiğini anlatan Harp şöyle diyor: “Güzelliğimin bana engel çıkaracağını hiç düşünmezdim. Kadını, haklarını bilmeyen zayıf bir varlık olarak gören erkek egemen anlayış toplumun algılarını belirliyor. Toplum kadınların güçlü olmasını istemiyor ve güçlü kadınları reddediyor.”

Yerel Yönetim Bakanlığı’na göre Gazze Şeridi’nde reform ve hükümet yardımları konusunda 777 erkek arabulucu istihdam ediliyor. Filistin Demokrasi ve Uyuşmazlık Çözüm Merkezi’nde 2010’dan bu yana eğitim alan kadın sayısı ise sadece 80.

Arap toplumlarındaki anlayışın İslam hukukuyla çeliştiğini düşünen Harp sözlerini şöyle tamamlıyor: “İslam esnek bir din ve yüce peygamberimiz de eşlerinin ticaret yapmasına izin verirdi. Hatice de bunun örneği. Peygamberimiz ayrıca Ümmü Seleme örneğinde olduğu gibi eşlerine bazı konularda fikir danışırdı. Ancak bizim toplumumuz bu konuda dinin çok uzağında. Kadınları daha aşağıda görüyor ve bizim öncü konumlarda olmamızı kabul etmiyor.”

Kadınlar Gazze’de toplumsal reform alanında önemli ilerleme kaydetmiş olsa da şiddet olaylarında başvurabilecek bir kadın merkezi açmak için hükümet ve yasama desteğinden hâlen yoksunlar.